Τον ιερό χώρο της Παναγίας, με τον μαρμάρινο μεγαλόπρεπο ναό και τα ξυλόγλυπτα αφιερώματα και τα ασημοκάντηλα με τα τάματα που κρέμονται από την οροφή τον κάτω ναό της "Ευρέσεως" όπου βρέθηκε η εικόνα με την κρήνη του αγιάσματος και τα βαπτιστήρια το πανύψηλο καμπαναριό, το "σιντριβάνι" της αυλής όπου γίνεται ο αγιασμός των Φώτων, τις μαρμάρινες σκαλιστές πλάκες και τους φεγγίτες, τις βρύσες, τις πορτοσιές, το βοτσαλωτό προαύλιο, το μαυσωλείο των ηρώων της Έλλης, τα παρεκκλήσια, τους τάφους των κτητόρων, το εργαστήρι κηροπλαστικής, τα κελιά και ακόμη το σκευοφυλάκιο και τα μουσεία του Ιερού Ιδρύματος (Έκθεση εικόνων και κειμηλίων, Πινακοθήκη, Μουσεία Τηνίων καλλιτεχνών και Αντ. Σώχου, Θεομητορική έκθεση).

Το παμπάλαιο μοναστήρι της Κυράς των Αγγέλων στο Κεχροβούνι, όπου το 1822 η Αγία Πελάγια οραματίστηκε τη Μεγαλόχαρη, σωστό χωριό με πανοραμική θέα, το καθολικό με το ξυλόγλυπτο τέμπλο του, τα παρεκκλήσια, το κελί της Πελαγίας, την Παναγία την Κατωγιώτισσα, το ηγουμενείο με τα κειμήλια, τη χειροτεχνική έκθεση και τη ζωντανή παρουσία πολλών και φιλόξενων καλογραιών.

Τα πολυάριθμα χωριουδάκια του νησιού, κάτασπρα, σκαλωμένα στις πλαγιές των βουνών ή κρυμμένα μέσα σε λαγκαδιές για το φόβο των πειρατών, υποδείγματα κυκλαδίτικης αρχιτεκτονικής, με ενωμένα δωμάτια και γραφικές καμάρες, με πλακόστρωτα δρομάκια και ανθισμένες αυλές, με τα κατώγια, τις εκκλησιές τους, τις βρύσες (Καρυά, Τριπόταμος, Κτικάδος, Τριαντάρος, Αρνάδος, Δύο Χωριά, Αγάπι, κ.α.). Πολλά από αυτά έχουν κηρυχτεί παραδοσιακοί οικισμοί.

Τους χίλιους περίπου περιστεριώνες, αριστουργηματικά διώροφα κτίσματα, διακοσμημένα με λογής σχέδια από μικρές σχιστολιθικές πλάκες. Συγκρότημα σπουδαίων, περιστεριώνων υπάρχει στον Ταραμπάδο, ενώ αρκετούς ακόμη μπορεί να βρεί κανείς συγκεντρωμένους στο Λιβάδι Κώμης - Καλλονής και στην περιοχή Στενής Φαλλατάδου.

Τα πάνω από χίλια ιδιωτικά ξωκκλήσια που σε θαυμαστή ποικιλία αρχιτεκτονικών παραλλαγών είναι διάσπαρτα στο νησί, δίνοντας μαρτυρία πίστης και ομορφιάς.

Τους ανεμόμυλους, έρημους σήμερα ή ερειπωμένους (συνεχίζουν να λειτουργούν δύο: του Βαρβάνη στη Χώρα και του Κοσμά στο δρόμο για τον Κάμπο), τους νερόμυλους (περιοχή Περάστρας κ.α.) και τα αγροτικά κτίσματα (μάντρες, κελιά κ.λ.π.) που διασώζουν προϊστορικές μορφές.

Στη Χώρα, τους δρόμους της Παναγιάς με τα εμπορικά, τον ορθόδοξο μητροπολιτικό ναό των Ταξιαρχών με το θαυμάσιο ξυλόγλυπτο τέμπλο (Κων/πολη 17 αι.) και το μαρμάρινο καμπαναριό, τις άλλες παλιές εκκλησίες (Μαλαματένια, Αη Γιάννης, Άη Νικόλας, Άη Λευτέρης, Αγία Παρασκευή κ.α.) με όμορφα τέμπλα και εικόνες, τη γραφική Παλάδα με το καθολικό μοναστήρι San Antonio (1743), τον καθολικό ναό του Αγίου Νικολάου με το ξυλόγλυπτο αλτάριο, το Αρχαιολογικό Μουσείο με ευρήματα γεωμετρικής έως ρωμαϊκής εποχής, τα νεοκλασικά αρχοντικά, το Πνευματικό κέντρο με πλούσια βιβλιοθήκη του Δήμου, το Εκκλησιαστικό Λύκειο (έργο του υιού Πικιώνη), την Υφαντουργική Σχολή και την τετράπλευρη σκαλιστή "Κάτω Βρύση" (1978).

Το Ξώμπουργο, επιβλητικό γρανιτένιο όγκο (υψος 640 μ.), όπου ήταν χτισμένη η μεσαιωνική πρωτεύουσα του νησιού και το ερειπωμένο σήμερα κάστρο της. Υπάρχουν εκεί ακόμη τα ερείπια του Θεσμοφορίου της Δήμητρας και δύο νεότερα προσκυνήματα: η Αγία Ελεούσα (ορθ.) και η Ιερή καρδιά του Ιησού (καθ.)

Το εκπληκτικό τοπίο του χωριού Βωλάξ, με τους τεράστιους, λείους γρανιτόλιθους να ισορροπούν σε μεγάλη έκταση πάνω στην άγονη γη. Όλοι οι κάτοικοι του χωριού είναι καλαθοπλέχτες και μπορεί να επισκεφτεί κανείς τα εργαστήριά τους.

Τα δύο κεφαλοχώρια Φαλατάδο και Στενή και από κει στην μαγευτική λαγκαδιά της Λιβάδας και τη Φανερωμένη. Στη Μέση το παλιό Μοναστήρι των Φραγκιστανών (1680), με θαυμάσιο ναό και οικόσημα στις ταφόπλακες. Φιλοξενεί μικρό μουσείο με ιστορικά και λαογραφικά εκθέματα.

Τα καθολικά μοναστήρια των Ιησουϊτών και των Ουρσουλινών στα Λουτρά, με αξιόλογη βιβλιοθήκη το πρώτο και Σχολή ταπητουργίας το δεύτερο, και την καθολική Αρχιεπισκοπή Τήνου - Νάξου στην Ξινάρα.

Τη μοναδική εκτεταμένη πεδινή περιοχή του νησιού στα Κάτω Μέρη (Κώμη - Καλλονή), με τα γύρω γραφικά χωριά και τον θαυμάσιο όρμο της Κολυμπήθρας.

Την εκκλησία της Αγίας Αικατερίνης στον Κάμπο, μνημείο της Ρωμαιοκρατίας.

Το καθολικό προσκύνημα της Παναγιάς στο Βρυσί και το καταπράσινο χωριό Καρδιανή, όπου υπάρχουν οι ονομαστές εκκλησίες της Αγία Τριάδας (όρθ.) και της Κιουράς (καθ.). Ωραίες παραλίες στον Άγιο Ρωμανό και στου Γιαννάκη για κολύμπι και ξεκούραση.

Τα Ιστέρνια και την περιοχή του Πανόρμου (Πύργος και γύρω χωριά), που υπήρξαν μεγάλα κέντρα μαρμαρογλυπτικής. Εκκλησίες με σκαλιστά τέμπλα και με καμπαναριά, αρχοντικά, θαυμάσια, λιθανάγλυφα, λατομεία, καλλιτεχνικό πνεύμα. Στα Ιστέρνια, το μουσείο Ιστερνιωτών καλλιτεχνών, το συγκρότημα των μύλων, ο Άη Θανάσης και λίγο μακρύτερα το ιστορικό μοναστήρι της Καταπολιανής. Στον Πύργο, το περίφημο κοιμητήρι του 18^ου αι., με τις ανάγλυφες ταφόπλακες, το σπίτι και το Μουσείο Χαλεπά, το σπίτι του Λύτρα, τα εργαστήρια μαρμαρογλυπτικής και ξυλογλυπτικής, η Σχολή Καλών Τεχνών, η πλατεία με τη μαρμάρινη βρύση. Στα Πλατιά, αξιόλογο επίσης κοιμητήρι. Λίγο μακρύτερα, τα παλιά μοναστήρια της Κυρά Ξένης και της Κάτω Παναγιάς, ενώ στην παραλία του Πανόρμου και στον όρμο Ιστερνίων, ωραίες ακρογιαλιές με φρέσκο ψάρι και γαλήνιο περιβάλλον.